چرا جوراب پرز و  گلوله گلوله می‌شود؟

پرز نخ
ن خهای ریسیده شده سطحی پرزدار دارند و در مقایسه با ن خهای دنبال هدار
مصنوعی، کدر و نایکنواخت هستند ] ۲۵ [. الیاف بیرون زده از سطح مقطع
نخ باعث ب هوجود آمدن پرز در سطح نخ م یشوند. ب هطورکلی این پارامتر
از ویژگ یهای نامطلوب نخ ب هشمار م یآید، صافی نخ را از بین م یبرد و در
بخش بافندگی و سایر عملیات نساجی اثر نامطلوبی را بر جای م یگذارد. به
همین دلیل، انداز هگیری تعداد و طول این پرزها، اهمیت بسیاری دارد ] ۳۲ [.
رو شهای مختلفی مانند روش وزنی ] ۳۳ [، میکروسکوپی ] ۳۴ [، نوری،
فوتوالکتریک ] ۳۵ [ و پردازش تصویر برای ارزیابی پرز نخ وجود دارد.

گلوله شدن الیاف سطحی پارچه(Pilling)

گوریدگی پارچه‌ها که نوعی تخریب ظاهری محسوب می‌شود، از سال‌ها پیش فراروی تولید کنندگان و مصرف کنندگان پوشاک قرار داشته است. فرآیند گوریدگی، در نتیجه فعل و انفعال بین نیروهای اصطکاکی، در تماس با سطح پارچه در موقعپوشیدن، تمیز کردن یا شستشو، حاصل می‌شود. تشکیل گلوله‌هایی کوچک بر سطح پارچه سبب نازیبا شدن پارچه گردیده و نهایتا منجر به عدم استفاده از آن از سوی مصرف کننده می‌شود.

تشکیل پرزدانه

گوریدگی پارچه و تشکیل پرزدانه‌ها در سطح پارچه سبب جدا شدن بخشی از الیاف در شکل گلولهه‌ای کوچک از بدنه پارچه می‌گردد. مطالعه مکانیزم گوریدگی پارچه‌ها نشان می‌دهد که گوریدگی عمدتا در مورد پارچه‌های تهیه شده از الیاف کوتاه رخ
می‌دهد. با توجه به خواص پارچه و نحوه تولید آن، مقدار گوریدگی می‌تواند تغییر کند. اصولاً شدت گوریدگی پارچه‌ها وابسته به نسبت تشکیل کرک در سطح پارچه، درهم پیچیده شده الیاف و سایش پرزدانه‌هاست.

مراحل تولید پرزدانه

۱) ایجاد بخ شهایی که دارای تراکم بالایی از کر کهای سطح یاند.
۲) به وجود آمدن یک درهم رفتگی ضعیف و سست بین پرزهای آن نواحی
۳) محکم شدن و در هم پیچیده شدن الیاف به صورت یک گلوله متمرکز )پرزدانه(
۴) جدا شدن الیاف چسبیده به سطح پارچه و به وجود آمدن یک پرزدانه با قابلیتحرکت
۵) گسستن برخی از الیاف لنگری و تشکیل پرزدانه آزاد و متحرک در سطح پارچه
۶) پاره شدن باقی الیاف لنگری و کنده شدن پرزدانه

بطور کلی و مختصر م‌یتوان تشکیل پرز و گلوله گلوله شدن در سطح پارچه را بدین گونه بیان کرد که تعداد پرزدانه ها روی سطح یک پارچه در هر زمانی برآیندی از یک تعادل و موازنه بین دو اثر متقابل است، تشکیل پرز و از بین رفتن آن. در حین سایش و مالش، الیاف سست و شل به سطح نخ ها کشیده می‌شوند و لایه ای کرکی شکل را تشکیل میدهند. سپس الیاف شل در ادامه سایش و مالش صورت گرفته پرزدانهها را تشکیل می‌دهند و به هم پیچیده می‌شوند.
همچنانکه مالش ادامه دارد الیاف لنگری سرانجام شکسته و قطع میشوند و پرزدانه‌ها کنده و جدا می‌شوند. هنگامیکه نرخ تشکیل پرزدانه‌ها و نرخ جدایی آنها یکسان و مساوی هستند، یک حالت تعادل وجود دارد. وقتی‌که سایش مدت زمانی طول کشید، منبع الیاف شل و سست تمام می‌شوند بنابراین نرخ تشکیل پرزدانه کاهش می‌یابد و جمع کل تعداد پرزدانه ها کاهش می‌یابد.

بطور کلی با نگهداشتن محکم تر الیاف درون پارچه و یا با تضعیف الیاف در جهت راحت تر جدا شدن پرزدانه ها از سطح پارچه می توان از شکل گیری پرزدانه ها جلوگیری کرد.

تکمیل

چندین شیوه و روش تکمیل شیمیایی برای جلوگیری از گوریده شدن بجهت پیش گیری کردن از تجمع الیاف روی سطح پارچه بیان شده است که بشرح ذیل می‌باشد.

اولین روش ممانعت از شکل گیری حالت اولیه کرکی شدن الیاف بواسطه الیاف شل و سست است بوسیله بکاربردن پوششهای پلیمری انجام می‌شود که الیاف شل را روی سطح پارچه می‌چسباند و آنها را محصور می‌کند. از مفید ترین پلیمرها، اکرلیک کو پلیمرها هستند.

دومین روش تکمیل شیمیایی، کاهش ماندگی پرزها بر روی پارچه است. که این مسئله سبب می‌شود که پرزدانه‌ها به محض تشکیل شدن از سطح پارچه بیافتند. این امر می‌تواند با کاهش استحکام الیاف انجام پذیرد. 
سومین روش کاهش میل ایجاد گوریدگی فقط قابل اجرا در پارچه‌های ۱۰۰% پنبه است. تکمیل آنزیمی که با استفاده از آنزیم سلولآز در فرایندهای آبی انجام می شود می‌تواند به اندازه کافی الیاف شل در نخ را پاک کند و بنابراین گوریدگی را به شدت کاهش دهد.
نظر به اینکه سایش غیر قابل اجتناب است؛ به دلیل اینکه لباسها دائماً در حال ساییده شدن و شسته شدن هستند پس تشکیل گوریدگی را نمی‌توان برطرف کرد اما می‌توان با استفاده از روش‌هایی در حین شستشو و یا در مرحله تکمیل تا حدودی از این پدیده جلوگیری و یا از تعداد آن کاست.

همه پارچه ها تا حدی پرز می دهند اما میزان پرزدهی به نوع و کیفیت پارچه بستگی دارد. مهم ترین عوامل پرزدهی عبارتند از خواص فیزیکی منسوج(نمره الیاف، فاکتور تاب و ساختار پارچه)، روش انجام فرایند بر روی منسوج، عادت های شخص مصرف کننده و محیطی که منسوج در آن مورد استفاده قرار می گیرد.

تمایل الیاف ظریف تر به پرزدهی به دلیل سختی کمتر، بیشتر است. نخ های دارای فاکتور تاب پایین تر بیشتر پرز می دهند. پارچه هایی که دارای ساختار متراکم باشند نظیر پارچه های جین معمولا پرزدهی کمتری دارند. پارچه هایی تاری پودی یا کشبافی شل با پوشیدن و شستشو پرزدهی بیشتری از خود نشان می دهند. پرزدهی معمولا بر روی پارچه های کشباف نظیر پلوور و ژاکت بیشتر است تا پارچه های تاری پودی که علت آن فاصله بیشتر بین محل تقاطع نخ ها در پارچه های کشباف می باشد.

پارچه های ترکیبی تهیه شده از الیاف مستحکم و الیاف نسبتا ضعیف نیز پرزدهی بیشتری از خود نشان می دهند چون الیاف ضعیف تر ساییده و پاره می شوند و الیاف دارای استحکام بیشتر پرزها را بر روی لباس نگه می دارند. پارچه ها و محصولات کشبافی که در ساختار آن ها از نخ های حاوی الیاف مصنوعی استفاده شده باشد به دلیل استحکام قابل ملاحظه، انعطاف پذیری و مقاومت در برابر ضربه، تمایل به پرزدهی دارند.

پرزدهی عامل مهمی در مقبولیت منسوج نزد مشتری به شمار می رود و در نتیجه به موضوع بسیاری از تحقیقات صنعتی تبدیل شده است. جلوگیری از پرزدهی پارچه یک چالش برای تولیدکنندگان پارچه های پنبه، پلی استر و ترکیبی به شمار می رود.

روش های زیادی برای کاهش تمایل پارچه ها به پرزدهی وجود دارد. فرایندهای فیزیکی نظیر شیرینگ یا تراش پارچه، پرزسوزی، براشینگ و ترموستینگ، فرایندهای شیمیایی نظیر به کارگیری پلیمرها یا آنزیم ها، استفاده از تکمیل های آنتی استاتیک، تکمیل های خاص نظیر سنفورایزینگ یا عمل با اشعه فرابنفش به از بین بردن پرزها کمک می کند. در میان این فرایندها اصلاح سطحی با استفاده از مواد شیمیایی مختلف قابل قبول ترین روش است. پایه و اساس تکمیل های ضدپرزدهی استفاده از فرایندهای شیمیایی بوده که هدف آن از بین بردن قابلیت سست شدن الیاف و کاهش مقاومت مکانیکی الیاف مصنوعی می باشد.

کمپانی سارکس یک محصول نوآورانه با نام Helafin-42 تولید کرده است که برای انجام تکمیل بر روی پنبه، پلی استر و ترکیب آن ها به کار می رود. این ماده باعث بهبود مقاومت پارچه در برابر پرزدهی و پارگی می شود. پارچه های تکمیل شده با Helafin-42 در برابر شستشو و خشک شویی نیز مقاوم هستند.

مکانیزم Helafin-42

پارچه هایی که اصطکاک الیاف با هم در آن ها کم است در اثر سایش دچار پرزدهی می شوند چون الیاف نرم تمایل دارند از روی نخ سر بخورند و به روی سطح پارچه بیایند. الیاف بیرون آمده در اثر سایش با هم درگیر شده و بر روی سطح پارچه ایجاد پرز می کنند. ماده Helafin-42 با افزایش اصطکاک بین الیاف مانع از سر خوردن و بیرون آمدن آن ها از نخ و در نهایت ایجاد درگیری بین آن ها و پرزدهی می شود. با این کار هیچ گونه پرزی بر روی سطح پارچه وجود نخواهد داشت.

پرزی شدن جوراب پرز جوراب

روش پدکردن

زیرلایه های پارچه با gpl50 Helafin-42 و درصد برداشت ۷۰-۶۵ درصد پد می شود. PH حمام نیز بر روی ۶.۰-۵.۰ تنظیم می شود. پارچه ها پس از پد شدن در دمای c°۱۶۰ به مدت دو دقیقه خشک می شوند و سپس مورد ارزیابی قرار می گیرند.

تکمیل با Helafin-42 باعث بهبود مقاومت پارچه در برابر پرزدهی ناشی از سایش می شود.

چه پارچه‌هایی پرز نمی‌دهند؟

پارچه‌های تولید شده از الیاف پنبه، پشم یا ریون مشکل پرزدهی نخواهند داشت، زیرا الیاف پیونددهنده به راحتی می‌شکند و پرزها به محض تشکیل از سطح پارچه جدا می‌شوند. در مخلوط الیاف نظیر پنبه و پلی استر، الیاف ضعیف پنبه‌ای درگیر شده با پرزها موجب تشدید پرزدهی می‌شود و پرزها با الیاف پلی استر قوی‌تر روی سطح پارچه نگه داشته می‌شوند. یکی از نشانه‌های تشخیص لباس‌هایی که پارچه‌های آنها از الیاف پنبه‌ای و نخی بدون ناخالصی تهیه شده‌اند، پرز ندادن آنها است.

۰ پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

You have to agree to the comment policy.